جستار شماره 1 :
این‌گونه و آن‌گونه می‌کوشیدم سطل کهنه را نگه دارم؛"
ناگهان بندهای بامبو شکستند.
سطل افتاد و آب ریخت.
دیگر آبی نیست که ماه را بازتاب دهد،
و ماهی در آب نیست" چیونو

این شعر زیبا و عمیق، یکی از مشهورترین اشعار «هایکو» یا ترانه‌های ساتوری (لحظه اشراق و بیداری) در سنت ذن بودیسم است که به «چیونو» (Chiyono) راهبه و استاد ذن ژاپنی در قرن سیزدهم میلادی منسوب است.
پیش تر به این موضوع اشاره شد که کلید خلاقیت حفظ توجه است، و بالاترین کیفیت و تمرین حفظ توجه ، مدیتیشن یا ذهن آگاهی است زیرا تلاشی برای نچسبیدن به باور قبلی و دیدن واقعیت همان گونه که است میباشد.
آیا توجه همان تمرکز است.
تمرکز ، ماندن در یک نقطه است، منجمد شدن بدون حرکت اما توجه ماندن در چند نقطه به طور همزمان است.
دکتر لورنس هترر می‌گوید خلاقیت حاصل جابه جایی و فعالیت هم زمان در هر سه سطح هشیاری (ناخودآگاه، خودآگاه و ماقبل خودآگاه) است.
تمرکز، دقت در سطح خودآگاه است، بدون دسترسی به ناخودآگاه(ناهشیار)، درست مانند وقتی که به کودکی میگویی تعداد تیر های چراغ برق خیابان را بشمار او نگاهش را معطوف به یک نقطه از پیش تعیین شده می‌کند.
در حالی که خلاقیت ما را فریب می‌دهد. در حالی که مشغول شمارش تعداد تیر های چراغ برق هستی حضور می یابد.
دسترسی همزمان به خودآگاه و ناخودآگاه و ماقبل خودآگاه یعنی احساسات به علاوه فکر و تکنیک یک جا درون یک ظرف مخلوط شوند.
برای همین اکثر هنرمندان می‌گویند وقتی که بیش از حد مشغول یک ایده بودم ، ایده ای جدید بدون دخالت من سر در آورد. "بینش خلاقیت در مقابل آنچه فرد به طورهشیارانه(خودآگاه) در نظریه های خود به آن چسبیده بود رخ میدهد".
ابتدا باید خودآگاهی را مشغول کرد درست مثل واداشتن به شمارش تیر های چراغ برق، سپس ناخودآگاه خودش را لو می‌دهد و امکانی برای فعال شدن لحظه انکشاف فراهم میشود.
تکنیک و آموزش و تمرین عملی همگی مربوط به بخش اول است. در حالی که خلاقیت تحمل ابهام پذیری است.
پس دوباره به داستان چیونو راهب ذن اشاره میکنم : وقتی به دنبال حقیقت بودم آن را نمی یافتم اما هنگامی که سطل شکست حقیقت بر من آشکار شد.

"خلاقیت زمانی ظاهر می‌شود که ذهن از چسبیدن وسواس‌گونه به هدف و باور قبلی دست بردارد"


یعنی چیونو زمانی ماه را دید که دیگر مستقیماً به دنبال آن نبود.
چیونو زمانی بیدار شد که آب ریخت و انعکاس ماه ناپدید شد. گاهی آنچه مانع دیدن حقیقت می‌شود، نبودن پاسخ نیست؛ چسبیدن به تصویری است که از پاسخ ساخته‌ایم.

رویداد
21 خرداد 1405